Soda ash và baking soda khác nhau thế nào: Na2CO3 và NaHCO3

Soda ash là natri cacbonat (Na2CO3). Baking soda là natri bicacbonat (NaHCO3). Tên nghe gần nhau, nhưng đây là hai chất khác nhau, tính kiềm khác nhau và dùng cho việc khác nhau. Nhầm hai chất này là lỗi hay gặp khi pha chế thực phẩm và xử lý nước.

So sánh nhanh

Tiêu chí Soda ash (Na2CO3) Baking soda (NaHCO3)
Tính kiềm Mạnh, dung dịch 1% có pH khoảng 11 Nhẹ, pH khoảng 8 đến 8,5
Độ tan trong nước (20 °C) Khoảng 21 g/100 ml Khoảng 9 g/100 ml
Khi đun nóng Bền Phân hủy, tạo Na2CO3, nước và khí CO2
Tác dụng với axit Sủi bọt mạnh Sủi bọt, dùng làm bột nở
Mã phụ gia INS 500(i) INS 500(ii)

Dùng cho việc gì

Baking soda là chất tạo xốp trong bánh vì khi gặp axit hoặc nhiệt, nó thoát khí CO2. Soda ash không làm được việc này, nó dùng khi cần nâng pH mạnh: điều chỉnh độ kiềm trong mì và bánh, làm mềm nước, sản xuất thủy tinh, bột giặt.

Trong hồ bơi, soda ash nâng pH rõ rệt, còn baking soda chủ yếu nâng độ kiềm tổng và ít đổi pH. Chọn sai chất sẽ khiến bạn chỉnh mãi mà chỉ số không về đúng.

Lưu ý an toàn

Soda ash kiềm mạnh hơn nên dễ kích ứng da, mắt và đường hô hấp. Đeo găng tay, kính và khẩu trang khi đổ bột. Cả hai chất đều cần cấp thực phẩm (food grade) có COA khi dùng trong sản phẩm ăn uống. Mức dùng tối đa tra theo nhóm sản phẩm trong Thông tư 24/2019/TT-BYT.

Khi nung, baking soda biến thành soda ash: phép tính khối lượng

Khi bị nung nóng, natri bicacbonat phân hủy theo phản ứng: 2 NaHCO3 thành Na2CO3 + H2O + CO2. Khối lượng mol của NaHCO3 là khoảng 84 g, của Na2CO3 là khoảng 106 g. Hai mol NaHCO3 (168 g) cho ra một mol Na2CO3 (106 g), tức là nung 100 g baking soda thu được khoảng 63 g soda ash, phần còn lại thoát ra dưới dạng khí CO2 và hơi nước.

Phép tính này giải thích vì sao bánh dùng baking soda vẫn có thể có vị kiềm nếu thiếu axit để phản ứng: baking soda thừa chuyển thành soda ash trong lò nướng và để lại vị xà phòng, màu vàng sẫm. Nó cũng giải thích vì sao đổi baking soda lấy soda ash theo khối lượng một đổi một là sai, vì độ kiềm và độ tan của hai chất khác hẳn nhau.

Thử nhanh tại bàn để phân biệt hai chất

  1. Hòa 1 g mỗi chất vào 100 ml nước sạch ở nhiệt độ phòng, khuấy cho tan.
  2. Đo pH bằng pH meter hoặc giấy thử pH. Dung dịch soda ash thường có pH khoảng 11, baking soda khoảng 8 đến 8,5.
  3. Soda ash tan nhanh và tỏa nhiệt nhẹ khi hòa, baking soda tan chậm hơn và có thể còn cặn nếu nước lạnh.
  4. Nhỏ vài giọt giấm hoặc axit loãng lên mỗi mẫu. Cả hai sủi bọt, nhưng baking soda sủi nhẹ nhàng hơn trong khi soda ash sủi mạnh.

Phép thử này giúp phát hiện nhầm lẫn bao bì ở kho, nhưng không thay cho COA khi nhập nguyên liệu cho sản phẩm thực phẩm.

Baking soda khác baking powder

Baking powder (bột nở) là hỗn hợp có sẵn baking soda, một hoặc nhiều chất axit khô (ví dụ cream of tartar, muối phosphate) và tinh bột để giữ khô. Nó tự phản ứng khi gặp nước và nhiệt mà không cần thêm axit trong công thức. Baking soda đứng một mình cần có thành phần axit trong công thức như sữa chua, giấm, cacao natural hoặc mật ong. Nhầm hai loại này khi đổi công thức là nguyên nhân thường gặp khiến bánh lên không đều hoặc có vị lạ.

Những nhầm lẫn thường gặp ở xưởng và bếp

  • Đổi soda ash cho baking soda trong bánh: bánh có vị chát, màu sẫm và có thể mất độ xốp vì soda ash không tạo khí đủ nhiều trong điều kiện nướng thông thường.
  • Dùng baking soda để nâng pH mạnh: baking soda chỉ kiềm nhẹ, nếu cần nâng pH nhanh (ví dụ trong nước hồ bơi bị chua) thì soda ash hiệu quả hơn, nhưng phải tăng từng bước nhỏ.
  • Không kiểm tra cấp sản phẩm: cả hai chất đều có cấp thực phẩm và cấp công nghiệp. Chỉ cấp thực phẩm có COA mới được dùng trong thực phẩm.
  • Bảo quản chung một kho không nhãn: hai bao trắng giống nhau dễ bị nhầm. Dán nhãn lớn, ghi cả tên hóa học (Na2CO3 hay NaHCO3) và cấp.

Muốn chắc chắn trước khi dùng, hãy làm phép thử pH ở trên với một mẫu nhỏ, đồng thời đối chiếu số lô trên bao với COA.

Sản phẩm liên quan

Bài liên quan: Natri bicacbonat, toàn diện về ứng dụng.