Cẩm Nang Hóa Chất
Hóa chất xử lý nước: các nhóm chính, cách chọn theo nguồn nước và nguyên tắc vận hành
Hóa chất xử lý nước là các chất được châm vào nước để loại cặn lơ lửng, diệt vi sinh vật, chỉnh pH và bảo vệ thiết bị. Không có một hóa chất “xử lý được mọi loại nước”. Mỗi nguồn nước (nước cấp, nước thải, nước hồ bơi, nước nuôi trồng) cần một tổ hợp khác nhau, và thứ tự châm hóa chất cũng quan trọng không kém loại hóa chất. Bài này gom các nhóm chính, cách chọn theo từng nguồn nước và những nguyên tắc vận hành để tránh lãng phí hóa chất.
Bốn nhóm hóa chất xử lý nước chính
| Nhóm | Mục đích | Ví dụ |
|---|---|---|
| Keo tụ, tạo bông | Gom hạt lơ lửng, chất hữu cơ thành bông cặn dễ lắng, dễ lọc | PAC, phèn nhôm, muối sắt, polymer anion hoặc cation |
| Khử trùng | Diệt vi khuẩn, virus, tảo | Chlorine 70% (calcium hypochlorite), TCCA, Cloramin B, nước Javen |
| Điều chỉnh pH và độ kiềm | Đưa nước về khoảng pH phù hợp cho từng công đoạn | Soda ash, sodium bicarbonate, xút, sodium bisulfate, axit |
| Chống cáu cặn, ăn mòn và hỗ trợ | Giữ canxi, kim loại trong dung dịch, bảo vệ thiết bị, khử clo dư | Sodium gluconate, axit sulfamic, sodium bisulfite |
Chọn hóa chất theo nguồn nước
Nước cấp sinh hoạt và sản xuất
Quy trình thường gồm keo tụ và lắng, lọc, rồi khử trùng. Chất keo tụ giúp loại độ đục và một phần chất hữu cơ. Sau lọc, clo hoặc hợp chất clo được châm để duy trì clo dư trong đường ống. Nếu cần xử lý nhanh sau mưa lũ hoặc khi ngập nước, Cloramin B là lựa chọn thường được nhắc đến, xem cách tính liều ở bài Cloramin B là gì.
Nước thải
Thường là chuỗi: điều chỉnh pH, keo tụ và tạo bông, lắng, xử lý sinh học, khử trùng trước khi xả. Mỗi loại nước thải (thực phẩm, dệt nhuộm, thủy sản) có tải lượng và tính chất khác nhau, nên phải thử nghiệm để chọn loại và liều chất keo tụ. Không có công thức chung cho mọi nhà máy.
Hồ bơi
Cần giữ ba thứ cùng lúc: clo tự do đủ để khử trùng, pH khoảng 7,2 đến 7,6, và độ kiềm ổn định. Chlorine 70% hoặc TCCA lo phần khử trùng, soda ash, sodium bicarbonate và sodium bisulfate lo phần pH và độ kiềm. Hướng dẫn chi tiết có trong bài xử lý nước hồ bơi toàn diện và cân bằng pH và độ kiềm hồ bơi.
Nuôi trồng thủy sản
Ngoài khử trùng và chỉnh pH, cần quan tâm độ kiềm, độ trong và tảo. Hóa chất chỉ là một phần, quản lý dinh dưỡng và vi sinh quyết định ổn định nước ao.
Nguyên tắc vận hành giúp tiết kiệm hóa chất
- Chỉnh pH trước khi keo tụ: mỗi chất keo tụ có khoảng pH hoạt động hiệu quả riêng. Phèn nhôm thường hiệu quả nhất ở pH gần trung tính, PAC có khoảng pH rộng hơn.
- Làm thử nghiệm jar test: thí nghiệm cốc để xác định loại và liều chất keo tụ tối ưu, thay vì đoán liều.
- Khử trùng sau khi lọc: cặn hữu cơ tiêu hao clo, nên châm clo sau khi đã loại bớt cặn.
- Đo thay vì đoán: dùng bộ test clo tự do, pH, độ kiềm, độ đục và ghi sổ để điều chỉnh theo xu hướng.
- Châm đều, không dồn liều: bơm định lượng ổn định hơn châm tay.
Những lỗi hay gặp
- Cho thừa hóa chất vì nghĩ “nhiều hơn thì sạch hơn”, làm tăng chi phí và để lại dư lượng.
- Châm sai thứ tự, ví dụ clo trước keo tụ, làm hao clo và cặn khó lắng.
- Trộn hóa chất xung khắc trong cùng thùng pha, nhất là clo với axit hoặc chất hữu cơ.
- Không có bản quy trình pha, ai pha cũng được.
Lưu ý an toàn khi kho và pha hóa chất
- Tách riêng nhóm chất oxy hóa (clo) khỏi axit, chất hữu cơ, dầu mỡ.
- Kê pallet, tránh ẩm, đóng kín bao đã mở. Soda ash, clo dạng bột hút ẩm rất nhanh.
- Trang bị găng tay, kính, khẩu trang, nơi pha có thông gió và vòi rửa mắt.
- Giữ MSDS tại khu vực pha và đào tạo người pha trước khi giao việc.
- Dán nhãn mọi thùng, chai: tên, nồng độ, ngày pha.
Một số hóa chất xử lý nước tại Hóa Chất Đại Việt
- Khử trùng: Chlorine 70% Niclon 70-G, Chlorine 70% viên Melclorite, TCCA 90%, Cloramin B.
- Chỉnh pH và độ kiềm: Soda Solvay Bulgari, Sodium Bicarbonate, Natri bisulfate.
- Chống cáu cặn và vệ sinh: Axit sulfamic, Sodium gluconate.
Danh mục đầy đủ xem tại hóa chất xử lý nước. Gửi loại nước, thể tích và mục tiêu xử lý để được tư vấn loại hóa chất và quy cách phù hợp.
